Akademik Özgürlük Politikası

1. Amaç

Bu Politikanın amacı, Türk–Japon Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nde bilimsel araştırma, eğitim, öğretim, yayın, akademik tartışma ve bilgi paylaşımı faaliyetlerinin akademik özgürlük ilkesi doğrultusunda yürütülmesini güvence altına alan kurumsal esasları belirlemektir. Politika; akademik özgürlüğün kapsamını, bu özgürlüğün kullanılmasında gözetilecek sorumlulukları, hukuki ve etik sınırları, akademik özgürlüğün ihlal edildiği iddialarının değerlendirilme yöntemlerini ve Üniversitenin ilgili kişi ve birimlerinin yükümlülüklerini düzenlemektedir.

TJU, akademik özgürlüğü öğretim elemanlarına tanınan kişisel bir ayrıcalık olarak değil, Üniversitenin eğitim, araştırma ve topluma hizmet görevlerini nitelikli biçimde yerine getirebilmesinin temel koşullarından biri olarak kabul eder. Bilimsel ilerleme; araştırmacıların soru sorabilmelerine, yerleşik görüşleri bilimsel yöntemlerle sınayabilmelerine, farklı yaklaşımları tartışabilmelerine ve ulaştıkları sonuçları hukuka ve bilimsel etik kurallarına uygun biçimde paylaşabilmelerine bağlıdır.

Bu Politika, akademik özgürlük ile bilimsel sorumluluk, kurumsal hesap verebilirlik, araştırma etiği, kamu yararı, kişi hakları ve hukukun üstünlüğü arasında dengeli bir çerçeve oluşturmayı amaçlamaktadır. Akademik özgürlük sınırsız ve sorumsuz bir hareket alanı olarak yorumlanamayacağı gibi, idari düzen, kurumsal itibar veya eleştiriden kaçınma gerekçeleriyle gereksiz ve ölçüsüz biçimde sınırlandırılamaz.

2. Hukuki ve Kurumsal Dayanak

Bu Politika; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 7034 sayılı Türk–Japon Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nin Kuruluşu Hakkında Kanun, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Japonya Hükümeti arasında TJU’nun kurulmasına ilişkin Anlaşma ve yükseköğretim alanında yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde uygulanır.

Politikanın uygulanmasında bilim ve sanat özgürlüğü, ifade özgürlüğü, bilimsel özerklik, eşitlik, kişisel verilerin korunması, fikrî ve sınai mülkiyet hakları, araştırma etiği, kamu görevlilerinin yükümlülükleri, iş sağlığı ve güvenliği, ulusal güvenlik, kamu düzeni ve ceza hukuku ile ilgili hükümler birlikte gözetilir.

Bu Politika, yürürlükteki kanunların, uluslararası anlaşmaların, Cumhurbaşkanlığı kararlarının, Yükseköğretim Kurulu düzenlemelerinin veya diğer bağlayıcı mevzuat hükümlerinin yerine geçmez. Politika hükümleri ile üst normlar arasında uyuşmazlık bulunması halinde üst normlar uygulanır. Bununla birlikte Üniversite, mevzuatın kendisine bıraktığı takdir alanını mümkün olan en geniş akademik özgürlük, bilimsel liyakat, ölçülülük ve usul güvencesi ilkeleri doğrultusunda kullanır.

3. Kapsam

Bu Politika; Üniversitede görev yapan tam zamanlı, yarı zamanlı, sözleşmeli, görevlendirilmiş ve misafir öğretim elemanlarını, araştırmacıları, doktora sonrası araştırmacıları, araştırma görevlilerini, öğretim görevlilerini, öğrencileri, proje personelini, akademik yöneticileri ve bilimsel faaliyetlere katılan diğer kişileri kapsar.

Politika; Üniversitenin kampüslerinde, araştırma merkezlerinde, laboratuvarlarında, saha çalışmalarında, çevrim içi öğrenme ortamlarında, uluslararası ortak programlarında, Japonya ve diğer ülkelerde yürütülen TJU bağlantılı akademik faaliyetlerde uygulanır. Üniversite adına veya Üniversite kaynakları kullanılarak gerçekleştirilen araştırma, yayın, ders, seminer, konferans, danışmanlık ve topluma yönelik bilim iletişimi faaliyetleri de bu kapsamda değerlendirilir.

Üniversiteyle iş birliği yapan şirketler, kamu kurumları, araştırma kuruluşları, vakıflar, sponsorlar ve uluslararası ortaklar, TJU bünyesinde yürütülen akademik faaliyetler bakımından bu Politikada belirtilen temel ilkelere saygı göstermekle yükümlüdür. Yapılacak sözleşme ve protokollerde akademik özgürlüğü, bilimsel yayın hakkını ve araştırma bütünlüğünü koruyacak hükümlere yer verilir.

4. Tanımlar

Akademik özgürlük; akademik topluluğun üyelerinin bilimsel bilgiyi araştırma, inceleme, sorgulama, üretme, öğretme, öğrenme, tartışma, açıklama, eleştirme ve yayımlama faaliyetlerini hukuka, bilimsel yönteme ve etik ilkelere uygun biçimde gerçekleştirebilme özgürlüğüdür.

Bilimsel özerklik; Üniversitenin ve akademik birimlerin bilimsel ve akademik kararlarını, yürürlükteki mevzuat ve yetki sınırları içinde, bilimsel liyakat ve akademik ölçütlere göre alabilmesini ifade eder. Bilimsel özerklik, Üniversitenin hukuki denetimden veya kamuya karşı hesap verme sorumluluğundan muaf olması anlamına gelmez.

Kurumsal akademik özerklik; Üniversitenin akademik programlarını, araştırma önceliklerini, müfredatını, kalite standartlarını ve akademik değerlendirme mekanizmalarını mevzuatın izin verdiği ölçüde kendi bilimsel organları aracılığıyla belirleyebilmesidir.

Akademik sorumluluk; akademik özgürlüğün bilimsel dürüstlük, doğruluk, mesleki özen, kişi haklarına saygı, şeffaflık, hesap verebilirlik ve hukuka uygunluk ilkeleriyle birlikte kullanılmasını ifade eder. Akademik topluluk; öğretim elemanlarını, araştırmacıları, öğrencileri ve Üniversitenin bilimsel ve eğitsel faaliyetlerine doğrudan katılan diğer kişileri kapsar.

5. Temel İlkeler

TJU’da akademik özgürlüğün kullanılmasında bilimsel liyakat, çoğulculuk, eleştirel düşünce, araştırma dürüstlüğü, açıklık, eşitlik, karşılıklı saygı, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri esas alınır. Bir görüşün alışılmış, yaygın, popüler veya kurumsal yöneticiler tarafından benimsenen bir görüş olmaması, tek başına o görüşün akademik ortamdan dışlanması için gerekçe oluşturmaz.

Akademik kararlar; kişisel yakınlık, siyasi kanaat, milliyet, kültür, din, dil, cinsiyet, engellilik durumu veya akademik görüş farklılığı yerine bilimsel nitelik, mesleki yeterlilik, akademik performans ve nesnel ölçütlere dayanır. Üniversite yönetimi ve akademik birimler, akademik topluluk içinde farklı bilimsel yaklaşımların güvenli ve saygılı biçimde tartışılabileceği bir ortam oluşturur.

Akademik özgürlük, herhangi bir kişinin bilimsel eleştiriden veya akademik değerlendirmeden muaf tutulması anlamına gelmez. Bilimsel iddialar kanıt, yöntem, tutarlılık ve araştırma etiği bakımından eleştirilebilir. Ancak bilimsel eleştiri kişisel saldırı, hakaret, tehdit, ayrımcılık, yıldırma veya mesleki itibarı kasıtlı biçimde zedeleme aracına dönüştürülemez.

Üniversite, yalnızca tartışmalı, eleştirel veya rahatsız edici bulunduğu için hukuka ve akademik standartlara uygun bir araştırmayı, yayını, konuşmayı veya akademik faaliyeti engellemez. Bununla birlikte somut hukuki, etik, güvenlik veya kişi hakları riski bulunduğunda gerekli ve ölçülü tedbirleri alır.

6. Araştırma Konusunu Belirleme Özgürlüğü

Öğretim elemanları ve araştırmacılar, uzmanlık alanları, bilimsel merakları ve toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda araştırma soruları ve çalışma konuları belirleyebilir. Araştırma konularının Üniversitenin mevcut stratejik önceliklerinden farklı olması, tek başına araştırmanın engellenmesi veya araştırmacının olumsuz değerlendirilmesi için gerekçe oluşturmaz.

Üniversitenin belirli stratejik araştırma alanlarına öncelik vermesi ve bu alanlara ek kaynak ayırması mümkündür. Ancak stratejik önceliklerin belirlenmesi, diğer bilimsel alanların yasaklanması veya bilimsel bakımdan geçerli araştırmaların idari gerekçelerle sistematik olarak dışlanması biçiminde uygulanamaz.

Araştırmacılar, araştırma sorularını ve hipotezlerini bilimsel gerekçelere dayanarak oluşturur. Üniversite yöneticileri, sponsorlar, bağışçılar, kamu kurumları veya özel şirketler araştırma sonuçlarının önceden belirlenmesini, belirli bulguların gizlenmesini ya da bilimsel sonuçların kendi beklentileri doğrultusunda değiştirilmesini talep edemez.

Kaynak tahsisi, etik izin, laboratuvar kapasitesi, mevzuat uyumu ve güvenlik gereklilikleri araştırmanın uygulanabilirliği bakımından değerlendirilebilir. Bu değerlendirmeler araştırmanın bilimsel sonucunu veya araştırmacının ulaşması beklenen görüşü kontrol etme aracı olarak kullanılamaz.

7. Araştırma Yöntemini Seçme Özgürlüğü

Araştırmacılar, araştırma amaçlarına uygun bilimsel yöntem, kuramsal yaklaşım, veri toplama aracı, analiz tekniği ve deney tasarımını seçme özgürlüğüne sahiptir. Yöntem seçimi, alanın kabul görmüş bilimsel standartları, araştırma etiği, güvenlik ve geçerlilik ölçütleri doğrultusunda araştırmacının bilimsel sorumluluğundadır.

Etik kurullar, bilimsel araştırma projeleri komisyonları ve laboratuvar güvenliği birimleri, araştırmanın bilimsel görüşünü veya ideolojik yönelimini denetlemek amacıyla hareket edemez. Bu yapıların değerlendirmeleri kendi yasal ve kurumsal görev alanlarıyla sınırlı tutulur.

İnsan katılımcıları, hayvan deneyleri, kişisel veriler, tehlikeli maddeler, yüksek riskli cihazlar, biyogüvenlik, çevresel riskler veya benzeri unsurlar içeren araştırmalar gerekli etik, idari ve hukuki izinler alınmadan başlatılamaz. İzin yükümlülüğü akademik özgürlüğün ortadan kaldırılması değil, araştırmanın sorumlu ve hukuka uygun biçimde yürütülmesinin güvencesidir.

8. Araştırma Verilerine ve Altyapıya Erişim

Araştırmacıların Üniversitenin laboratuvar, kütüphane, veri tabanı, cihaz ve araştırma altyapısına erişimi nesnel, şeffaf ve akademik gerekçelere dayalı olarak düzenlenir. Kaynak tahsisinde araştırmacının kişisel görüşü veya yönetime yönelik eleştirileri belirleyici olamaz.

Ortak kullanılan araştırma altyapısında önceliklendirme yapılması gerektiğinde projenin bilimsel niteliği, güvenlik gereksinimi, proje takvimi, dış fon yükümlülükleri, öğrenci eğitimi ve cihaz kapasitesi dikkate alınır. Tahsis kararlarının gerekçeleri kayıt altına alınır ve talep halinde ilgili araştırmacıya bildirilir.

Araştırmacılar, kendilerine tahsis edilen kaynakları amaçlarına uygun, verimli ve güvenli biçimde kullanmakla yükümlüdür. Akademik özgürlük, Üniversite kaynaklarının kişisel, ticari veya proje dışı amaçlarla kullanılmasına izin vermez.

9. Araştırma Sonuçlarını Yayımlama Özgürlüğü

Öğretim elemanları ve araştırmacılar, bilimsel araştırma sonuçlarını uygun akademik mecralarda yayımlama, sunma ve kamuoyuyla paylaşma hakkına sahiptir. Araştırma sonucunun sponsorun, yöneticinin, kamu kurumunun veya başka bir paydaşın beklentileriyle uyuşmaması, yayının engellenmesi için yeterli bir gerekçe değildir.

Üniversite veya dış paydaş tarafından finanse edilen projelerde, yayın öncesi inceleme yalnızca gizli bilgilerin çıkarılması, kişisel verilerin korunması, fikrî mülkiyet başvurusunun hazırlanması, sözleşmesel yükümlülüklerin kontrolü ve açık hukuki risklerin belirlenmesi amaçlarıyla yapılabilir. Bu inceleme bilimsel sonuçları değiştirmek, olumsuz bulguları gizlemek veya yayını belirsiz süreyle geciktirmek amacıyla kullanılamaz.

Fikrî mülkiyet hakkının korunması için yayının geçici olarak ertelenmesi gerekiyorsa erteleme süresi gerekçeli, sınırlı ve ölçülü olmalıdır. Kural olarak inceleme ve koruma süreci altmış gün içinde tamamlanır. Patent veya benzeri başvuruların hazırlanması için zorunlu hallerde bu süre gerekçeli kararla en fazla doksan güne kadar uzatılabilir. Daha uzun kısıtlamalar ancak açık bir mevzuat hükmü veya araştırmacının kabul ettiği özel bir sözleşmesel yükümlülük bulunması halinde uygulanabilir.

Araştırmacıların çalışacakları dergiyi, yayınevini veya konferansı seçme özgürlüğü vardır. Bununla birlikte yağmacı yayıncılık, sahte konferanslar, etik dışı yayın modelleri ve bilimsel niteliği bulunmayan mecralar konusunda Üniversitenin belirlediği araştırma etiği ve kalite standartlarına uyulması gerekir.

10. Açık Bilim ve Bilgiye Erişim

TJU, araştırma sonuçlarının hukuki, etik ve sözleşmesel sınırlamalar saklı kalmak üzere açık, erişilebilir ve yeniden kullanılabilir hale getirilmesini teşvik eder. Bilimsel yayınların, araştırma verilerinin, yazılımların ve diğer çıktılarının uygun açık erişim mekanizmalarıyla paylaşılması desteklenir.

Açık bilim ilkesi; kişisel verilerin, ticari sırların, devlet sırrı niteliğindeki bilgilerin, patentlenebilir buluşların, üçüncü kişilere ait gizli bilgilerin veya güvenlik açısından sakıncalı verilerin kontrolsüz biçimde açıklanmasını gerektirmez. Araştırmacılar açıklık ile gizlilik yükümlülükleri arasında mevzuata uygun bir denge kurar.

Araştırma verilerinin paylaşılmadığı durumlarda bu kararın bilimsel, hukuki, etik veya sözleşmesel gerekçesi kayıt altına alınır. Veri erişimi üzerindeki sınırlamalar keyfî olarak uygulanamaz.

11. Eğitim ve Öğretim Özgürlüğü

Öğretim elemanları, onaylanmış program ve ders öğrenme çıktıları çerçevesinde derslerinin içeriğini, öğretim yöntemini, kaynaklarını, vaka çalışmalarını ve akademik tartışma biçimlerini belirleme özgürlüğüne sahiptir. Ders içeriğinin güncel bilimsel gelişmelere göre yenilenmesi ve farklı akademik yaklaşımların öğrencilere sunulması teşvik edilir.

Öğretim özgürlüğü, Üniversite Senatosu ve ilgili akademik kurullar tarafından kabul edilmiş müfredatın, ders tanımının, öğrenme çıktılarının ve ölçme-değerlendirme esaslarının tamamen dışında hareket etme yetkisi vermez. Öğretim elemanı akademik özgürlüğünü, program bütünlüğü ve öğrencilere karşı eğitim sorumluluğuyla birlikte kullanır.

Derslerde tartışmalı konular ele alınabilir. Öğretim elemanı, kendi bilimsel görüşünü açıklayabilir; ancak kişisel görüşünü tartışılmaz gerçek olarak dayatamaz. Öğrencilerin farklı görüşleri bilimsel ve saygılı biçimde ifade etmelerine olanak sağlanır.

Dersler siyasi propaganda, ticari tanıtım, kişisel menfaat veya öğrenciler üzerinde ideolojik baskı aracı olarak kullanılamaz. Dersin bilimsel içeriğiyle ilgisi bulunmayan konuların sistematik biçimde öğrencilere dayatılması öğretim özgürlüğü kapsamında değerlendirilmez.

12. Ölçme ve Değerlendirme Özgürlüğü

Öğretim elemanları, dersin öğrenme çıktılarıyla uyumlu olmak koşuluyla sınav, proje, ödev, laboratuvar çalışması, sunum ve diğer değerlendirme yöntemlerini belirleyebilir. Değerlendirme ölçütleri dersin başında öğrencilere açık biçimde bildirilir ve bütün öğrencilere tutarlı şekilde uygulanır.

Öğrencilerin notları, öğretim elemanının görüşlerine katılıp katılmamalarına göre değil, ilan edilmiş akademik ölçütlere göre belirlenir. Bir öğrencinin bilimsel gerekçelerle farklı görüş savunması, eleştirel soru sorması veya öğretim elemanının yaklaşımına katılmaması olumsuz notlandırma sebebi olamaz.

Öğretim elemanının akademik değerlendirmesi, somut hata, hesaplama yanlışı, ilan edilmiş ölçütlere aykırılık, ayrımcılık veya usulsüzlük iddiası bulunmadıkça idari makamlar tarafından keyfî biçimde değiştirilemez. Öğrencilerin notlara ilişkin itiraz hakları ilgili eğitim ve sınav düzenlemeleri kapsamında korunur.

13. Öğrencilerin Akademik Özgürlüğü

Öğrenciler; derslerde soru sorma, bilimsel görüşleri tartışma, kanıta dayalı eleştiri yapma, araştırma konuları geliştirme ve öğretim elemanlarının görüşlerinden farklı sonuçlara ulaşma hakkına sahiptir. Bu hak, dersin düzenini bozma, başkalarının öğrenme hakkını engelleme, hakaret, tehdit veya ayrımcı davranışta bulunma yetkisi vermez.

Öğrenciler, akademik değerlendirmelerde kendi siyasi, kültürel, dinî veya kişisel görüşleri nedeniyle ayrımcılığa uğratılamaz. Öğrencilerin görüşleri, ancak dersin konusu, akademik gerekçelendirme düzeyi ve bilimsel standartlara uygunluğu bakımından değerlendirilebilir.

Lisansüstü öğrenciler, tez ve araştırma konularının geliştirilmesinde danışmanlarıyla birlikte akademik karar süreçlerine katılır. Danışmanlar, öğrencileri kendi kişisel görüşlerini veya bilimsel yaklaşımını zorunlu biçimde benimsemeye zorlayamaz. Bununla birlikte danışman, çalışmanın bilimsel niteliği, uygulanabilirliği, etik uygunluğu ve program yeterlilikleri bakımından akademik rehberlik sunma sorumluluğunu taşır. Öğrenciler, iyi niyetli akademik eleştiri, etik sorun bildirimi veya usulsüzlüğe ilişkin başvuru nedeniyle misillemeye maruz bırakılamaz.

14. Tez Danışmanlığı ve Araştırma Gruplarında Akademik Özgürlük

Tez danışmanları, araştırma grubu liderleri ve proje yürütücüleri, sahip oldukları akademik yetkiyi genç araştırmacıların bilimsel gelişimini desteklemek amacıyla kullanır. Araştırma görevlileri, doktora öğrencileri ve doktora sonrası araştırmacılar kendi katkıları oranında bilimsel görüş bildirme, yöntem önermede bulunma ve araştırma sonuçlarını tartışma hakkına sahiptir.

Danışmanlık ilişkisi; bilimsel rehberlik, düzenli geri bildirim, karşılıklı saygı ve açık görev tanımları üzerine kurulmalıdır. Öğrencilerin ve genç araştırmacıların emeğinin görünmez kılınması, hak ettikleri yazarlığın verilmemesi, kişisel işlerde çalıştırılmaları veya akademik gelecekleri üzerinden baskı kurulması kabul edilemez.

Araştırma grubundaki görüş ayrılıkları mümkün olduğunca bilimsel tartışma, yazılı görev paylaşımı ve arabuluculuk yoluyla çözülür. Danışman veya proje yürütücüsüyle görüş ayrılığı yaşayan kişilerin akademik ilerlemesinin keyfî biçimde engellenmemesi için gerekli kurumsal güvence sağlanır.

15. Bilimsel Tartışma ve Eleştiri Özgürlüğü

Akademik topluluğun üyeleri, bilimsel teorileri, yöntemleri, araştırma sonuçlarını, Üniversite politikalarını ve yükseköğretim sistemini eleştirme hakkına sahiptir. Eleştiri, bilimsel ve kurumsal gelişimin doğal bir parçasıdır.

Üniversite yönetimine, akademik birimlere veya kurumsal politikalara yönelik iyi niyetli ve hukuka uygun eleştiri; görevden uzaklaştırma, kaynak kesme, ders vermeme, akademik yükseltmeyi engelleme, proje başvurusunu olumsuz etkileme veya benzeri misillemelerin gerekçesi olamaz.

Eleştirinin akademik özgürlük kapsamında değerlendirilmesi için mutlaka kurumun görüşüyle uyumlu olması gerekmez. Ancak eleştiride kişisel verilerin, gizli belgelerin, soruşturma bilgilerinin, ticari sırların ve hukuken korunması gereken diğer bilgilerin açıklanmaması gerekir.

Eleştiri hakkı; hakaret, iftira, tehdit, ayrımcılık, taciz, hedef gösterme, şiddeti teşvik veya bilinçli biçimde yanlış bilgi üretme davranışlarını korumaz.

16. Kurum Dışında Açıklama ve Kamuoyuna Katılım

Öğretim elemanları ve araştırmacılar, uzmanlık alanlarıyla ilgili konularda basın, bilimsel toplantılar, sosyal medya ve diğer kamusal platformlar aracılığıyla görüş açıklayabilir. Üniversite, akademisyenlerin bilimsel bilgiyi toplumla paylaşmasını ve kamusal tartışmalara kanıta dayalı katkı sunmasını teşvik eder.

Akademik personel kişisel görüşleriyle Üniversitenin resmî görüşünü birbirinden açık biçimde ayırır. Rektörlük veya yetkilendirilmiş birimler dışında hiç kimse Üniversite adına resmî açıklama yaptığını ileri süremez. Akademik unvanın ve TJU mensubiyetinin belirtilmesi, açıklamanın otomatik olarak Üniversitenin kurumsal görüşü haline geldiği anlamına gelmez.

Açıklamanın kişisel görüş niteliğinde olduğu bağlamdan açıkça anlaşılmıyorsa uygun bir açıklayıcı ifadeye yer verilir. Üniversitenin adı, logosu, resmî iletişim kanalları ve kurumsal belgeleri yetkisiz biçimde kullanılamaz.

Akademik personelin hukuka uygun ve iyi niyetli bilimsel açıklaması, yalnızca kamuoyunda tartışma yaratması, kurum dışındaki kişi veya kuruluşların tepkisini çekmesi ya da Üniversite yönetiminin yaklaşımıyla uyuşmaması nedeniyle disiplin veya idari yaptırım konusu yapılamaz.

17. Üniversitenin Resmî Görüşü ile Bireysel Görüşlerin Ayrılması

Üniversitenin resmî görüşleri, yalnızca yetkili kurullar veya yöneticiler tarafından belirlenir ve yetkilendirilmiş iletişim kanalları aracılığıyla açıklanır. Üniversite mensuplarının bireysel akademik görüşleri, açık bir yetkilendirme bulunmadıkça TJU’nun resmî görüşü olarak kabul edilemez.

Üniversite yönetimi de akademik personelin bireysel açıklamalarını, açıklamanın içeriği veya bağlamı açıkça aksini göstermedikçe kurumsal açıklama olarak sunamaz. Bu ayrım hem Üniversitenin kurumsal sorumluluğunu hem de akademisyenlerin bireysel akademik özgürlüğünü korur.

Bir öğretim elemanının idarî görev taşıması halinde, yaptığı açıklamanın akademik görüş mü yoksa yönetsel açıklama mı olduğu mümkün olduğunca açık biçimde belirtilir.

18. Akademik Etkinlik ve Konuşmacı Özgürlüğü

Üniversitede konferans, seminer, panel, çalıştay ve benzeri akademik etkinliklerin düzenlenmesinde bilimsel çeşitlilik ve çoğulculuk esas alınır. Bir konuşmacının veya konunun tartışmalı olması tek başına etkinliğin engellenmesi için yeterli gerekçe değildir.

Etkinlik başvuruları; salon kapasitesi, güvenlik, akademik amaç, bütçe, program uygunluğu ve teknik imkanlar gibi önceden belirlenmiş nesnel ölçütlere göre değerlendirilir.

19. Türkiye–Japonya Akademik İş Birliğinde Özgürlük

TJU’nun Türkiye ve Japonya arasındaki özel iş birliği modeli, Üniversitenin akademik özgürlük ve bilimsel özerklik ilkelerini güçlendirecek şekilde uygulanır. Türk ve Japon akademisyenler bilimsel faaliyetlere eşit akademik saygı ve ifade imkanı içinde katılır.

Her iki ülkeden kamu kurumları, üniversiteler, şirketler ve diğer ortaklar TJU’daki araştırma veya eğitim sonuçlarını önceden belirleyemez. Ortak programlarda ders içeriği, araştırma yöntemi ve yayın kararları bilimsel ve akademik ölçütlere göre alınır.

Türkiye ve Japonya’daki hukuki, kültürel ve kurumsal farklılıklar karşılıklı anlayış içinde ele alınır. Bununla birlikte TJU’nun Türkiye’de faaliyet gösteren bir devlet üniversitesi olması nedeniyle Üniversite bünyesindeki işlemlerde Türkiye Cumhuriyeti mevzuatı ve Üniversitenin yetkili organlarının kararları esas alınır.

Japon akademisyenler ve diğer yabancı öğretim elemanları, mevzuatın izin verdiği kapsamda Türk akademisyenlerle aynı akademik özgürlük ve sorumluluk ilkelerinden yararlanır. Milliyet, dil veya kurumsal köken, akademik söz hakkı ve bilimsel değerlendirmede ayrımcılık sebebi olamaz.

20. Uluslararası İş Birliği ve Sınır Ötesi Araştırmalar

Uluslararası araştırma ortaklıklarında akademik özgürlüğün, yayın hakkının, veri sahipliğinin, fikrî mülkiyetin, gizliliğin ve araştırmacıların katkılarının sözleşmelerde açık biçimde düzenlenmesi gerekir.

Uluslararası ortağın bulunduğu ülkedeki farklı uygulamalar, TJU araştırmacılarının Türkiye Cumhuriyeti mevzuatından ve Üniversite politikalarından kaynaklanan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Ortak araştırmalarda birden fazla ülkenin mevzuatının uygulanması gerektiğinde hukuk birimi ve ilgili uzman kurulların görüşü alınır.

Uluslararası ortaklıkların sona ermesi veya siyasi, ekonomik ya da diplomatik koşulların değişmesi, devam eden öğrencilerin ve araştırmacıların akademik haklarının mümkün olduğunca korunması ilkesi doğrultusunda yönetilir.

21. Sanayi, Sponsor ve Bağışçı İlişkileri

Sanayi iş birlikleri, bağışlar ve dış fonlar Üniversitenin araştırma kapasitesini destekleyebilir; ancak araştırma gündemini, bulguları veya akademik değerlendirmeleri uygunsuz biçimde yönlendiremez.

Sponsorlar, araştırma sonucunu önceden belirleme, istemedikleri sonuçların açıklanmasını engelleme, bilimsel verileri değiştirme veya araştırmacıların akademik görüşlerini kontrol etme hakkına sahip değildir.

Sponsorlu araştırma sözleşmelerinde araştırmacının yayın hakkı, veri kullanımı, fikrî mülkiyet, gizlilik, çıkar çatışması ve araştırmanın erken sona erdirilmesi durumları açık biçimde düzenlenir. Akademik özgürlüğü belirsiz süreyle ortadan kaldıran veya olumsuz sonuçların yayımlanmasını tamamen engelleyen sözleşme hükümleri kabul edilmez.

Bağış veya sponsorluk desteği, akademik kadro atama, öğrenci kabulü, notlandırma, tez sonucu veya bilimsel değerlendirme üzerinde ayrıcalık sağlamaz. Üniversite birimlerinin veya akademik pozisyonların adlandırılmasına ilişkin bağışlar da akademik karar yetkisi doğurmaz.

22. Fikrî Mülkiyet ve Akademik Özgürlük

Akademik özgürlük ile fikrî ve sınai mülkiyet haklarının korunması birlikte gözetilir. Araştırmacılar eserlerinin ve buluşlarının gerçek katkı sahiplerinin doğru biçimde belirlenmesini talep etme hakkına sahiptir.

Üniversite bünyesinde geliştirilen buluşlar, yazılımlar, tasarımlar, veri tabanları ve diğer fikrî ürünler yürürlükteki mevzuat, sözleşmeler ve TJU’nun fikrî mülkiyet politikası doğrultusunda yönetilir.

Fikrî mülkiyet süreçleri bilimsel yayını gereksiz yere engelleme aracı olarak kullanılamaz. Patent koruması veya ticarileştirme için gereken geçici gizlilik süresi tamamlandıktan sonra araştırmacının bilimsel yayına devam edebilmesi esas alınır. Yazarlık ve buluş sahipliği, akademik unvan veya idarî makam yerine gerçek bilimsel ve yaratıcı katkıya göre belirlenir.

23. Araştırma Etiği ve Bilimsel Dürüstlük

Akademik özgürlük, araştırma etiği ihlallerini korumaz. Veri uydurma, verileri yanıltıcı biçimde değiştirme, intihal, haksız yazarlık, katkı sahiplerini dışlama, tekrar yayın, dilimleme, gizli hakemlik bilgilerini açıklama ve araştırma kaynaklarını amacı dışında kullanma akademik özgürlük kapsamında değerlendirilemez.

Araştırmacılar verileri doğru, güvenli ve izlenebilir biçimde kaydetmek; yöntemlerini dürüst biçimde açıklamak; olumsuz veya beklenmeyen sonuçları gizlememek; hata tespit edildiğinde düzeltme veya geri çekme süreçlerini işletmekle yükümlüdür.

Araştırma etiği incelemeleri, bilimsel görüş farklılıklarını cezalandırmak için kullanılamaz. Etik ihlal ile bilimsel hata, yöntem tartışması veya yorum farklılığı birbirinden ayrılmalıdır. Kasıt, ihmal, alan standartları ve araştırmanın koşulları somut olay temelinde değerlendirilir. Etik incelemeler gizlilik, tarafsızlık, savunma hakkı, çıkar çatışmasından kaçınma ve gerekçeli karar ilkelerine uygun biçimde yürütülür.

24. Kişisel Veriler, Gizlilik ve Araştırma Katılımcılarının Hakları

Akademik özgürlük, kişisel verilerin, özel hayatın veya araştırma katılımcılarının haklarının ihlal edilmesine izin vermez. Kişisel veri içeren araştırmalarda hukuki işleme şartları, aydınlatma, açık rıza gereken durumlar, veri minimizasyonu, güvenlik, saklama ve imha esasları gözetilir.

Araştırma katılımcıları gönüllülük, bilgilendirilmiş onam, araştırmadan çekilme ve zarar görmeme ilkeleri doğrultusunda korunur. Özellikle çocuklar, engelliler, hastalar, öğrenciler, çalışanlar ve araştırmacıya bağımlı durumda bulunan kişilerle yürütülen çalışmalarda ek koruma tedbirleri alınır.

Öğretim elemanlarının kendi öğrencilerini araştırma katılımcısı olarak dahil ettiği durumlarda not, ders başarısı veya akademik ilişki üzerinden baskı oluşmaması sağlanır.

Gizli veri veya belgeye erişim yetkisi, bu bilgilerin akademik özgürlük gerekçesiyle sınırsız biçimde açıklanabileceği anlamına gelmez.

25. Güvenlik, Çift Kullanımlı Teknolojiler ve Hassas Araştırmalar

Savunma, siber güvenlik, yapay zeka, biyoteknoloji, enerji, kritik altyapı, insansız sistemler ve benzeri alanlarda yürütülen araştırmalar hem bilimsel ilerleme hem de kamu güvenliği bakımından özel sorumluluklar doğurabilir.

Çift kullanımlı veya kötüye kullanım riski taşıyan araştırmalarda risk değerlendirmesi, erişim kontrolü, veri güvenliği, ihracat veya teknoloji transferi sınırlamaları ve gerekli izin süreçleri uygulanır. Bu süreçler araştırmanın bilimsel görüşünü kontrol etmek için değil, somut güvenlik ve hukuki riskleri yönetmek için kullanılır.

Bir araştırmanın güvenlik gerekçesiyle sınırlandırılması ancak somut, açıklanabilir ve ölçülü gerekçelere dayanır. Genel, belirsiz veya varsayımsal güvenlik ifadeleri akademik çalışmanın süresiz biçimde engellenmesi için yeterli kabul edilmez.

26. Akademik Atama ve Yükseltmelerde Özgürlük

Akademik atama, yükseltme, görev süresi uzatma ve performans değerlendirme süreçleri bilimsel liyakat, öğretim niteliği, araştırma çıktıları, etik uygunluk, kurumsal katkı ve ilgili pozisyonun gereklerine dayanır.

Adayın hukuka uygun akademik görüşleri, araştırma konusu, kurumsal politikalara yönelik iyi niyetli eleştirisi veya bilimsel tartışmalardaki yaklaşımı tek başına olumsuz değerlendirme sebebi olamaz.

Değerlendirmelerde farklı bilim alanlarının yayın, atıf, proje ve eser üretme biçimleri dikkate alınır. Bilimsel niteliği yalnızca yayın sayısına indirgeyen değerlendirmelerden kaçınılır.

Jüri ve komisyon üyeleri çıkar çatışmalarını açıklamakla yükümlüdür. Değerlendirme sonuçları nesnel ölçütlere ve gerekçeye dayandırılır. Adayların ilgili mevzuatta tanınan itiraz ve yargı yolları saklıdır.

27. Akademik Yöneticilerin Sorumluluğu

Rektör, rektör yardımcıları, dekanlar, enstitü müdürleri, bölüm başkanları, merkez müdürleri ve diğer akademik yöneticiler, yönetsel yetkilerini akademik özgürlüğü koruyacak biçimde kullanır.

Yöneticiler, akademik personelin veya öğrencilerin bilimsel görüşlerini belirlemeye, araştırma sonuçlarını değiştirmeye veya hukuka uygun eleştirileri engellemeye yönelik talimat veremez. İdarî yetkiler kişisel görüş ayrılıklarının çözümünde baskı aracı olarak kullanılamaz.

Yönetici ile akademisyen arasındaki görüş ayrılığı nedeniyle ders yükü, laboratuvar erişimi, proje imkanı, ofis tahsisi, görevlendirme veya akademik değerlendirmelerde keyfî farklılık oluşturulamaz. Yöneticiler akademik özgürlükle ilgili uyuşmazlıklarda gizlilik, tarafsızlık, ölçülülük ve misillemeden korunma ilkelerini gözetir.

Sonuç

TJU’nun araştırma odaklı ve uluslararası bir üniversite olarak gelişmesi, bilimsel düşüncenin serbestçe üretilip tartışılabildiği güvenli bir akademik ortamın oluşturulmasına bağlıdır. Akademik özgürlük, Üniversitenin bilimsel niteliğini, yenilikçilik kapasitesini ve uluslararası güvenilirliğini doğrudan etkileyen temel bir kurumsal değerdir.

Bu özgürlüğün korunması yalnızca Üniversite yönetiminin değil, akademik topluluğun bütün üyelerinin ortak sorumluluğudur. Öğretim elemanları ve araştırmacılar bilimsel dürüstlük, mesleki özen ve kişi haklarına saygı yükümlülüklerini yerine getirirken, yöneticiler de yetkilerini akademik çoğulculuğu, liyakati ve eleştirel düşünceyi koruyacak biçimde kullanmalıdır.

TJU, Türkiye Cumhuriyeti’nin hukuki ve yükseköğretim çerçevesine uygun olarak akademik özgürlük, bilimsel özerklik, hesap verebilirlik ve araştırma etiği arasında dengeli bir kurumsal model geliştirmeyi hedefler. Türkiye ve Japonya’nın akademik birikimini bir araya getiren bu model, farklı bilimsel görüşlerin özgürce tartışıldığı, araştırma sonuçlarının dürüstçe yayımlandığı ve akademik kararların liyakat temelinde alındığı bir üniversite kültürünü esas alır.